1. Home
  2.   Onderwerpen
  3.   Verpleging en langdurige zorg
  4. Zorg voor mensen met een beperking

Zorg voor mensen met een beperking

De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) controleert de veiligheid en kwaliteit van zorg voor mensen met een beperking. Wetgeving bepaalt waar de inspectie toezicht op houdt. Voor de veiligheid en kwaliteit van deze zorg gelden wettelijke regels en beroepsnormen. Zorgaanbieders en zorgpersoneel moeten zich tijdens hun werk aan deze regels en normen houden. Hoe de cliënt de zorg ervaart weegt ook mee als het om kwaliteit van zorg gaat. De inspectie heeft haar toezicht aangepast om cliëntervaringen van mensen met een beperking te kunnen toetsen.

Wat doet de inspectie?

Een team van 15 inspecteurs houdt toezicht op aanbieders van deze zorg volgens de Wet langdurige zorg (Wlz). Nederland telt ongeveer 250 aanbieders van Wlz zorg voor mensen met een beperking. Deze zorgaanbieders kunnen erg van elkaar verschillen. Er is ook veel variatie in de vorm en zwaarte van zorg voor mensen met een beperking. Bijvoorbeeld:

  • intramuraal en extramuraal;
  • kleinschalig of grootschalig;
  • wonen of dagbesteding.

Sinds 1 januari 2016 houdt ook toezicht volgens de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz). Het gaat dan om aanbieders van ‘andere zorg’.


Naar boven

Bij wie gaat de inspectie op bezoek?

De inspectie bezoekt zorgaanbieders waar de kans groot is dat de veiligheid en kwaliteit van zorg gevaar loopt. Om dit in beeld te krijgen gebruikt de inspectie verschillende informatiebronnen:

  • jaarverslagen maatschappelijke verantwoording van zorgaanbieders;
  • cliënten-, verwanten en ondernemingsraden;
  • cliëntervaringen;
  • informatie van eerdere inspectiebezoeken;
  • meldingen die de inspectie ontvangt.

Deze informatiebronnen kunnen aanleiding zijn om de zorgaanbieder te bezoeken. Dit heet risicotoezicht.

Ernstige meldingen over een zorgaanbieder kunnen ook aanleiding zijn voor inspectiebezoek. Dit heet incidententoezicht. Soms komen we in ons werk calamiteiten tegen waarvan we het belangrijk vinden om deze onder de aandacht van de mensen in de zorg te brengen. Ook in de zorg voor mensen met een beperking. Meer hierover is te lezen op de pagina ‘Leren van calamiteiten.’


Naar boven

Zo beoordeelt de inspectie de veiligheid en kwaliteit

Risico’s op onveilige zorg en de kwaliteit van zorg beoordelen inspecteurs bij de zorgaanbieder op de werkvloer. De inspecteurs lopen rond en voeren gesprekken met verschillende medewerkers. Bijvoorbeeld de arts, de psycholoog, de orthopedagoog, maar ook de locatiemanager en teammanager. Ze gaan ook in gesprek met familieleden, mantelzorgers en met de cliënten zelf. Verder beoordelen ze verschillende informatie en documenten.

Tijdens het bezoek hebben de inspecteurs aandacht voor de volgende onderwerpen:

Kwaliteit en veiligheid
Luistert het zorgpersoneel goed naar de cliënt?
Is de sfeer op de werkvloer goed? Een goede sfeer draagt bij aan de betrokkenheid van de medewerkers. Ze praten over de inhoud van het werk, zaken die goed gaan en zaken die beter kunnen. Ze leren van elkaar en durven te melden als iets niet goed gaat. Klachten van de cliënt leiden in een goede sfeer eerder tot verbetering.


Cliëntdossier
Hebben alle cliënten een zorgplan?
Bevat het zorgplan heldere afspraken tussen de cliënt en de zorgaanbieder?
Houden medewerkers rekening met deze afspraken?
Houden medewerkers bij hoe het gaat met de cliënt?
En praten ze daarover met de cliënt en andere betrokkenen?
Passen ze samen de afspraken aan als dat nodig is?


Deskundigheid en inzet personeel
Zijn er voldoende medewerkers?
Hebben ze voldoende kennis en vaardigheden om de zorg teb bieden die nodig is?
Werken ze volgens de juiste richtlijnen?
Krijgen ze voldoende (bij)scholing?


Medicatieveiligheid
Is er een goede procedure waarin staat hoe medewerkers met medicijnen moeten omgaan?
Kennen de medeweerkers deze procedure en handelen ze daar ook naar?
Kijken ze hoe cliënten op hun. Helpen de medicijnen de cliënt of krijgen zij last van bijwerkingen?
Weten medewerkers wanneer ze moeten rapporteren en doen ze dat ook? Zie ook Medicatieveiligheid


Vrijheidsbeperking
Hoe gaat een zorginstelling om met maatregelen om de vrijheid van de cliënt te beperken?
Hoe probeert een zorginstelling deze maatregelen te voorkomen? Zie ook Vrijheidsbeperking.

Goed Bestuur
Ook kijken de inspecteurs naar de rol van de bestuurder van de zorginstelling.
Wat doet de bestuurder voor de kwaliteit en veiligheid van zorg? En de verbetering daarvan?
Weet de bestuurder waar het in de organisatie goed gaat en waar het beter kan?
Neemt de bestuurder ook echt verbetermaatregelen? En dragen deze maatregelen ook echt bij aan de kwaliteit en veiligheid van zorg?

Meer informatie

Naar boven

Toetsingscriteria voor een Bopz-aanmerking

Wanneer een zorginstelling voor mensen met een beperking een Bopz-aanmerking aanvraagt bij het ministerie van VWS, vraagt het ministerie altijd schriftelijk advies aan de inspectie. Voor het opstellen van dit advies legt de inspectie vaak een bezoek af aan de betreffende afdeling, locatie of instelling.

Zij toetst of de instelling voldoet aan de noodzakelijke randvoorwaarden om verantwoorde gedwongen zorg te kunnen bieden. Dit doet zij aan de hand van toetsingscriteria die in dit document (pdf-bestand, 208 kB) zijn vastgelegd.

Naar boven

Extra toezicht gebruik meldcode geweld en mishandeling

In november en december 2016 interviewt de IGZ zorgaanbieders en hulpverleners telefonisch over hoe zij de meldcode(s) huiselijk geweld en/of kindermishandeling gebruiken. Geweld in afhankelijkheidsrelaties is namelijk een veelvoorkomend probleem in onze maatschappij. Door de meldcode goed te gebruiken, kunnen zorgverleners geweld zo vroeg mogelijk signaleren en adequaat verwijzen of de situatie aanpakken. Lees hier meer over het toezicht op het gebruik van de meldcode(s) door zorgverleners.

Naar boven

Toezicht verandert

Er verandert veel in de zorg voor mensen met een beperking. De wensen van de cliënt staan centraal. Hoe de cliënt de zorg ervaart is een onderwerp waar de inspectie naar kijkt. Inspecteurs maken sinds dit jaar gebruik van SOFI. Dit is een methode om cliëntervaringen van mensen met een beperking te observeren en kwaliteit van zorg te toetsen.

Zorgaanbieders controleren steeds vaker van de kwaliteit en veiligheid van zorg die zij zelf leveren. Het toezicht van de inspectie richt zich daarom ook meer op het versterken van deze ontwikkeling.

Verder blijft de inspectie aandacht houden voor disfunctioneren, medicatieveiligheid en de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling.

Meer informatie

Naar boven

Inspecteur Gehandicaptenzorg

‘We houden toezicht op de kwaliteit en veiligheid van zorg voor mensen met een beperking. Dit toezicht start zodra ik over de drempel van een zorgaanbieder stap. Om een goed beeld te krijgen over de kwaliteit en veiligheid van zorg heb ik contact met iedereen die hierbij betrokken is: de cliënt zelf, familie en/ of vertegenwoordigers, de zorgprofessionals, managers en de bestuurder.'

Angela Backx

Maatwerk
‘Zorg voor mensen met een beperking is zeer complexe zorg. De beperkingen waardoor mensen afhankelijk zijn van zorg kunnen erg verschillen. Er zijn mensen met een verstandelijke beperking, mensen met een lichamelijke beperking, mensen met zintuiglijke beperking en mensen met meervoudige beperkingen. De aandoeningen en daarmee dus ook de zorgbehoeften zijn erg divers. Er is ook veel variatie in het soort aanbieders van deze zorg. Van kleinschalige zorgboerderij, tot een middelgrote zorgaanbieder met meerdere locaties, tot grote organisaties met veel cliënten en uitgebreide faciliteiten. Zorg voor mensen met een beperking, maar ook het toezicht daarop blijft daarom maatwerk.’

Cliëntervaringen
‘Maatwerk betekent dat de kwaliteit en veiligheid van zorg die zorgaanbieders leveren past bij de behoeften van de cliënt. In het toezicht op de gehandicaptenzorg kan de inspectie verschillende methoden gebruiken om de zorg te toetsen. Ik ben blij met de ontwikkeling dat cliëntervaringen een belangrijk onderdeel is van kwaliteit van zorg. Er zijn mensen met een beperking voor wie de kwaliteit van zorg bijna gelijk is aan kwaliteit van bestaan. Deze mensen kunnen niet goed voor zichzelf opkomen en zijn vaak volledig afhankelijk van zorgprofessionals. Zij hebben familie en of vertegenwoordigers nodig om hun belangen te behartigen. Juist bij deze afhankelijke mensen is het belangrijk om te toetsen hoe zij hun zorg ervaren. Inmiddels doe ik dit aan de hand van SOFI. Met deze observatiemethode kan ik de ervaringen van deze cliënten meenemen in mijn oordeel over de kwaliteit van zorg.’

Leren en verbeteren
‘Een andere positieve ontwikkeling vind ik dat we als inspectie steeds meer de eigen verantwoordelijkheid en het lerend vermogen van zorgaanbieders aanspreken. We stimuleren zorgaanbieders om meer van elkaar te leren en waar mogelijk zijn onze maatregelen vooral gericht op het verbeteren van de kwaliteit. Zorgaanbieders moeten zelf de intrinsieke motivatie hebben om kwalitatief goede- en veilige zorg te bieden, niet alleen omdat het van de inspectie moet. Helaas blijven situaties bestaan waarin we stevige maatregelen moeten nemen en dat doen we dan ook.'

‘Mijn drijfveer als inspecteur is om op te komen voor het recht op kwalitatief goede en veilige zorg voor kwetsbare cliënten. Juist omdat ze zo afhankelijk zijn van anderen. Ik hoop met mijn werk een bijdrage te leveren aan hun kwaliteit van leven.’

Angela Backx, senior inspecteur gehandicaptenzorg

Naar boven