1. Home
  2.   Onderwerpen
  3.   Publieke en geestelijke gezondheidszorg
  4. Medische zorg in een justitiële inrichting

Forensische Gezondheidszorg

Medische zorg in een justitiële inrichting

De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) controleert ook de medische zorg in een justitiële inrichting. Het gaat om de medische zorg voor mensen die hun straf uitzitten in bijvoorbeeld een gevangenis of in een tbs-kliniek worden behandeld. Dit toezicht wordt uitgevoerd door het Forensisch Team.

Een deel van die medische zorg wordt ook wel forensische zorg genoemd. Forensische zorg is eigenlijk geestelijke gezondheidszorg die wordt geboden in een justitiële inrichting (bijvoorbeeld een TBS-kliniek of een Penitentiair Psychiatrisch Centrum van een gevangenis). Forensische zorg kan behalve in een inrichting ook ambulant worden geboden: dan verblijft iemand gewoon thuis, werkt, heeft misschien een gezin. Iemand gaat in zo’n geval naar een forensische polikliniek.

De medische zorg die in een justitiële inrichting wordt geboden moet dezelfde kwaliteit hebben als de zorg die mensen in de vrije samenleving krijgen. De inspectie neemt haar controlerende taak daar bijzonder serieus, omdat mensen in bijvoorbeeld de gevangenissen en tbs-klinieken niet zelf voor een arts of andere behandelaar kunnen kiezen. De taken van de Inspectie voor de Gezondheidszorg zijn in verschillende wetten en verdragen vastgelegd.

Bij het toezicht houden werkt de inspectie geregeld samen met de Inspectie Veiligheid en Justitie (IVenJ) en Inspectie Jeugdzorg (IJz).


Naar boven

Toezicht

Het belangrijkste doel van de inspectie bij het toezicht op de medische zorg in een justitiële inrichting is het bewaken van de veiligheid, kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg aan patiënten. De inspectie gebruikt daarvoor twee vormen van toezicht:

  1. Risicogestuurd toezicht;
  2. Incidententoezicht aan de hand van meldingen.

Naar boven

Wat controleert de inspectie?

Terugkerende thema’s bij het toezicht binnen alle inrichtingen zijn of:

  • de gezondheid bij binnenkomst wordt onderzocht en hoe dat wordt gedaan;
  • wordt onderzocht of de persoon psychisch kwetsbaar is;
  • de dossiers goed worden bijgehouden en de informatieoverdracht goed wordt gedaan;
  • er een inschatting wordt gemaakt wat een risico kan zijn voor de gezondheid van deze persoon en andere personen.

Ondanks de inspanningen van zorgprofessionals om hun werk zo goed mogelijk te doen, kan er altijd nog iets fout gaan. In de meeste gevallen geeft de inspectie de directie van een inrichting de gelegenheid om na te gaan of er fouten zijn gemaakt en wat er beter kan. De inspectie vindt het van belang dat dit onafhankelijk gebeurt en dat er meerdere mensen met verschillende functies bij zijn betrokken. Een voorbeeld van zo’n multidisciplinair team is: een arts, een gedragsdeskundige en een verpleegkundige. De inspectie controleert na afloop altijd de kwaliteit van zo’n onderzoek én controleert de verbetermaatregelen.

Daarnaast controleert inspectie de kwaliteit van:

  • de geneeskundige handelingen die onder dwang worden uitgevoerd;
  • calamiteitenonderzoek: gebeurt dat methodisch en systematisch, voldoende onafhankelijk en multidisciplinair;
  • de (medische) zorg in arrestantencomplexen;
  • de (medische) zorg in detentie- en uitzetcentra.

Naar boven

Nationaal preventie mechanisme (NPM)

Nederland vindt dat mensen wiens vrijheid (deels) is ontnomen, niet vernederend of mensonterend mogen worden behandeld. Het gaat dan om mensen in de gevangenis. Maar het gaat bijvoorbeeld ook om mensen die door hun ziekte zichzelf of anderen kunnen beschadigen en daarom in hun vrijheid zijn beperkt. Om internationaal te laten zien dat Nederland dit belangrijk vindt, heeft de regering het VN-Verdrag getekend tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing. Dit VN-Verdrag heet officieel het Optional Protocol to the Convention Against Torture (OPCAT). Nederland tekende dit in 2010.

Om te controleren of Nederland gedetineerden, patiënten en bewoners menswaardig behandelt, richtte de overheid geen aparte organisatie op maar een netwerk: het nationaal preventie mechanisme.


Naar boven

Wetten


Naar boven

Inspecteur Forensische zorg

Waarop houdt het forensisch team toezicht?   
'We houden toezicht op de medische zorg voor mensen in justitiële instellingen. Denk aan penitentiaire inrichtingen (gevangenissen), forensische psychiatrische centra (tbs-klinieken) en detentiecentra . Deze instellingen zijn er voor verschillende doeleinden, variërend van veiligheid en straf tot behandeling. Daarnaast houden we ook toezicht op de medische zorg in asielzoekerscentra.'

Portret Hylke Swartjes

Beperkte vrijheid   
'Patiënten en/ of cliënten binnen justitiële instellingen hebben één ding gemeen: hun beweging- en keuzevrijheid is in zekere mate beperkt. Zij zijn niet vrij om zich te verplaatsen en kunnen niet zelf een huisarts of zorginstelling kiezen. Ze zijn afhankelijk van anderen. Sommige patiënten hebben moeilijk behandelbare, ernstige en meervoudige gezondheidsproblemen. Ook moeten sommige mensen een behandeling ondergaan die ze niet kunnen weigeren.'     

'De beperkte vrijheid maakt deze mensen een kwetsbare groep. Daarom is het belangrijk dat de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg voor deze mensen onafhankelijk wordt getoetst.'

Aandachtspunten   
'Belangrijk aandachtspunt in toezicht op justitiële instellingen vind ik de verhouding tussen veiligheid en zorg. Binnen deze instellingen ligt veel nadruk op veiligheid. Logisch, maar dan is het wel belangrijk dat deze instellingen hun zorgproces zo hebben ingericht dat patiënten en/ of cliënten kunnen rekenen op tijdige, juiste en kwalitatief goede zorg als het nodig is.'

'Verder zijn er veel ontwikkelingen in de verschillende sectoren. Denk aan het sluiten van een aantal inrichtingen, maar ook aan de toestroom en opvang van asielzoekers uit oorlog- en rampgebieden. Deze toestroom van asielzoekers vraagt om een snelle uitbreiding van de medische zorg voor asielzoekers. Deze uitbreiding brengt risico’s met zich mee voor de kwaliteit van zorg. Wij moeten goed in de gaten houden hoe instellingen hiermee omgaan.'

Waarom inspecteur Forensische zorg?
'Mijn interesse voor dit toezichtgebied zit vooral in de complexiteit van deze sectoren. Een bezoek aan een gevangenis of tbs-kliniek maakt best indruk op mij. Het is toch een hele andere omgeving waarin je terecht komt. Je begrijpt de omgeving beter als je deze ook echt ervaart. Instellingen hebben soms te maken met moeilijk te behandelen gezondheidsproblemen, waarbij ze aandacht moeten hebben voor zorg én beveiliging. Zien, horen en aanvoelen is essentieel voor toezicht op deze specifieke sector waarin de balans tussen goede zorg en veiligheid wordt gezocht.'

'Mijn motivatie zit vooral in de kwetsbaarheid van de mensen binnen deze instellingen. Ik vind het belangrijk dat zij, ondanks hun beperkte vrijheid en mogelijkheden, ook de zorg krijgen die ze nodig hebben. In Nederland moet iedereen op veilige en kwalitatief goede zorg kunnen rekenen.'

Hylke Swartjes, inspecteur team Forensische zorg

Naar boven